Vaak horen we op kantoor beleggers die van hun beleggingen in beleggingsfondsen een gemiddeld nettorendement van meer dan 10% per jaar verwachten. Vaak zijn dit beginnende of onervaren beleggers die dergelijke hoge rendementsverwachtingen hebben. Beter stellen zij hun verwachtingen aan de realiteit bij. De kans op teleurstelling is anders groot.

Afgelopen decennium slecht voor aandelen
In 2009 en 2010 behaalden aandelenbeleggers forse rendementen. Toch staat de AEX-index, een graadmeter voor de Nederlandse aandelenbeurs, nog altijd lager dan 10 jaar geleden (eind 2001 stond de index 40% hoger dan het huidige niveau). Vorige eeuw waren er heel wat gunstige periodes voor beleggers, maar het mag duidelijk zijn dat dat afgelopen 10 jaren per saldo niet het geval was. Wat mag men verwachten van beleggen, vooral ook op de lange termijn?

Onderzoek
In de New York Times stond een interessant onderzoek waarin men voor ieder start- en eindjaar sinds 1920 berekend heeft wat een gemiddelde belegger verdiend zou hebben. Er werd rekening gehouden met kosten, belastingen en inflatie. Dit werd voor de afgelopen 90 jaar berekend. Er zijn daardoor meer dan 8000 mogelijke combinaties van start- en einddata te maken.

Rendementen
In het onderzoek worden de resultaten weergegeven in een figuur met kleuren (zie link hieronder). Dan is duidelijk te zien dat er, net als dit decennium, eerder ook al periodes zijn geweest waarin het rendement laag was. Daarnaast zijn er ook duidelijke periodes waarin de rendementen wel boven de 10% (na kosten en inflatie) liggen. Beide periodes lijken elkaar enigszins af te wisselen. Dat schept dus hoop voor de nabije toekomst.

Als men echter kijkt naar resultaten bij beleggingsperiodes langer dan 20 jaar, dan ziet men vrijwel zonder uitzondering gematigde rendementen die in ieder geval licht boven de inflatie uitkomen.
Met andere woorden: jaarlijkse netto rendementen van minder dan de inflatie of van meer dan 10% boven het inflatieniveau komen slechts bij hoge uitzondering voor wanneer de beleggingsperiode 20 jaar of langer is.

Vergoedingsfees, belasting en inflatie
Kijkend naar de beleggingsperiodes van 20 jaar geldt dat de mediaan van het netto jaarrendement op 4,1% ligt. De mediaan geeft, zoals u waarschijnlijk wel bekend, het middelste cijfers weer in een cijferreeks. Met andere woorden: in 50% van alle gevallen was dus sprake van minder dan 4,1% netto rendement op jaarbasis. En in de andere 50% juist meer.

Hoe kan dit nu? Aandelen, zo is toch altijd beweerd, leveren op lange termijn toch een gemiddeld jaarrendement op van een procent of 8 (inclusief dividend)? Dat klopt, maar om het nettorendement vast te stellen dient vervolgens nog wel rekening gehouden te worden met een paar belangrijke factoren. Vergoedingsfees (bij beleggingsfondsen al snel (minimaal!) 1,5% van het vermogen), belastingen (de vermogensrendementsheffing bedraagt 1,2%) en inflatie (zeg circa 2% per jaar).

Tezamen maakt dat 4,2%. Beleggers moeten in dit geval dus eerst 4,2% verdienen alvorens zij er daadwerkelijk in koopkracht op vooruit gaan. Bruto leveren aandelen dus weliswaar ongeveer het dubbele op (circa 8%), maar na het in mindering brengen van de vergoedingsfees, belasting en inflatie blijft daar nog slechts de helft van over. En hierbij is nog niet eens opgemerkt dat de meeste fondsbeheerders slechter presteren dan het rendement van de Amerikaanse S&P 500-index, waar dit onderzoek zelf op gebaseerd is.

Volatiele rendementen
Uit het onderzoek wordt ook duidelijk – vanwege de gematigde maar stabiele rendementen rechtsboven (het gaat hier om heel lange beleggingsperiodes, tot een van duur wel 90 jaar) – dat de rendementen van aandelen op heel lange termijn vrij stabiel zijn. Maar op kortere periodes, zelfs die tot 20 jaar aan toe, kunnen de rendementen toch behoorlijk volatiel zijn. Zo is in de beste periode (1948 – 1968) sprake van een netto rendement van 8,4% per jaar. En in de slechtste periode (1961 – 1981) van een netto rendement van minus 2% per jaar. Dit slechte rendement in deze laatste periode werd overigens vooral veroorzaakt door de hoge inflatie in de tussenliggende jaren.

Alternatieven bieden weinig soelaas
Dan maar niet beleggen? Een erg aantrekkelijk alternatief lijkt dat evenmin: inflatie en vermogensrendementsheffing blijven immers ook dan gewoon aan uw vermogen doorknagen. Deze twee factoren maken als het ware dat het aangaan van schulden gestimuleerd wordt, en het opbouwen van vermogen juist gestraft.
Met een spaarrekening met vrij opneembaar tegoed mag u momenteel uw handen dichtknijpen met een rente van 2,5 tot 3% per jaar. Vanwege de vermogensrendementsheffing en inflatie behaalt u daarmee zeker een negatief koopkrachtrendement. Daarom adviseren wij vaak om vermogen op te bouwen via beleggen. Als u voldoende tijd en geduld heeft, kunt u met een goed gespreide portefeuille met o.a. aandelen, obligaties en grondstoffen meer verdienen dan de inflatie + belasting + bankkosten. U dient echter soms wel door de zure appel heen te bijten…..

Het onderzoek (met kleurenfiguur) is hier te bekijken: http://tiny-url.org/langetermijn

Door alles wat er afgelopen maand in de wereld gebeurde, kozen beleggers wereldwijd ervoor om aandelen te verkopen en te kiezen voor de ‘veilige haven’ van staatsobligaties. Inmiddels is die situatie weer omgekeerd: aandelenkoersen stijgen weer en het aantal signalen ten nadele van obligaties neemt weer toe. Daarom nu een mooi moment om te bekijken wat te verwachten voor de obligatiebelegger.

Eurocrisis laait weer op
Nu het nieuws over Japan en Libië langzaamaan van de voorpagina’s verdwijnt (onterecht, want Japan is getroffen door grootste en duurste ramp ooit), neemt de druk op Europa weer toe. De Portugese regering is gevallen en de kredietwaardigheid van 30 Spaanse banken is deze maand verlaagd. De financiële situatie van vooral de PIIGS-landen (Portugal, Ierland, Italië, Griekenland en Spanje) is verre van rooskleurig. De rente op 10-jarige Portugese staatsobligaties is inmiddels de 8% gepasseerd. Ter vergelijking: voor Nederland is deze rente veel lager, namelijk 3,5%.

Portugal heeft daarom nu ook steun aan het EU-noodfonds aangevraagd. Precies zoals de ‘gezonde’ lidstaten het willen, want in die landen lopen banken en pensioenfondsen grote schade op als een land juist geen steun aanvraagt en aankondigt dat het niet in staat is om haar schulden te betalen. Probleem is alleen dat het EU-noodfonds geen oplossing is, maar slechts uitstel van executie. Staatsschulden zullen ook dit jaar in de gehele eurozone alleen maar verder stijgen.
Het Centraal Planbureau heeft eerder deze week op haar website een model gezet waarmee men “lekker zelf [kan] rekenen aan de Europese overheidsschuld”. Dat rekenmodel maakt duidelijk dat landen als Griekenland hun schuld nooit meer terug kunnen betalen. Zij zullen er niet aan ontkomen om een deel van de uitstaande schuld weg te strepen. Daarmee zullen de beleggingsportefeuilles van onze banken, verzekeraars en pensioenfondsen (weer) getroffen worden.

Negatieve verwachtingen voor obligaties
Beleggen in obligaties wordt vaak gezien als een tussenoplossing tussen sparen op de spaarrekening en beleggen in aandelen. Hierboven is te lezen dat beleggen in Griekse staatsobligaties niet gunstig lijkt. Maar de vooruitzichten voor beleggen in obligaties in het algemeen zijn momenteel niet gunstig. Hieronder een uitleg aan de hand van vraag en aanbod.

Aanbod wordt groter
Omdat de staatsschulden in Europa (maar zeker ook in Amerika) blijven stijgen, zal het aanbod van Europese en Amerikaanse staatsobligaties steeds groter worden. Ieder jaar willen de overheden een groter bedrag lenen van beleggers. En ieder jaar moeten dus nog meer beleggers ervan worden overtuigd dat het een fantastisch idee is, om geld aan de Amerikaanse of Europese overheden uit te lenen.

Vraag stijgt niet, maar daalt zelfs
Vorige maand vertelde ik u al dat het grootste Amerikaanse obligatiefonds PIMCO heeft besloten om niet langer in staatsobligaties te beleggen. Deze week werd bekend dat PIMCO zelfs nog een stap verder gaat en zelfs een negatieve positie heeft ingenomen ten aanzien van Amerikaanse staatsobligaties. Zij vinden dat er teveel risico aan kleeft om nog langer geld uit te lenen aan de Amerikaanse overheid. Grote fondsen die zich afkeren van staatsobligaties zijn niet bepaald stimulerend voor de vraag.

Daarnaast is het goed om te kijken naar de drie grootste afnemers van Amerikaanse obligaties. Dat zijn Japan, China en de Amerikaanse Centrale Bank (Federal Reserve). China heeft jaarlijks veel geld “over”. Daarvan werden in het verleden vooral Amerikaanse staatsobligaties gekocht, maar afgelopen jaren is China haar belang langzaam aan het afbouwen. Japan heeft na de aardbeving en tsunami al haar geld nodig voor de wederopbouw, en zal voorlopig geen Amerikaanse staatsobligaties nodig hebben. De Amerikaanse Centrale Bank tenslotte, die zal eind juni volgens planning, de stimulerende maatregelen afbouwen en ook minder staatsobligaties gaan kopen.

Prijs daalt
Als het aanbod stijgt en de vraag daalt, dan zal volgens de economische wetten de prijs van obligaties gaan dalen. De prijs van geld (=rente) zal dan automatisch omhoog gaan. Alleen met hogere rentes zullen er nog voldoende beleggers over te halen zijn om hun geld uit te lenen aan overheden. Dat dat echter niet oneindig lang door kan gaan illustreert het fictieve verhaal dat een vooraanstaande Amerikaanse hoogleraar economie eind maart publiceerde. In het jaar 2026 zou, volgens dat verhaal, niemand meer Amerikaanse obligaties willen kopen met een instorting van de dollar en de economie tot gevolg. Een soortgelijk fictief verhaal werd ook al eens uitgezonden bij VPRO Tegenlicht. Zie de link hieronder.

In een volgend artikel zal meer uitleg gegeven worden over stijgende rentes en hoe de hogere rente op staatsobligaties zal doorwerken in de rentes die gelden voor bedrijven en instellingen. Heeft u vragen over obligatiebeleggingen? Stel deze dan gerust. Wellicht is uw vraag ook voor anderen interessant.

Link naar uitzending van VPRO Tegenlicht: http://tinyurl.com/vprodollar

Japan krijgt in korte tijd verschillende rampen te verwerken met verschrikkelijke gevolgen voor de lokale bevolking. Ook op de financiële markten wereldwijd hebben deze gebeurtenissen grote impact. Hieronder een beknopte uitleg.

Lessen uit rampen
Uiteraard is het afschuwelijk wat er in Japan gebeurde. Zoals in alle commentaren die ik hier al over las, staan we eerst stil bij het grote menselijk leed dat de Japanners is overkomen. Dat is dan vaak slechts een zin in een heel rapport, maar hier dient dat gelezen te worden als de belangrijkste zin, niet alleen voor de Japanners, maar ook voor u.
Wij kunnen nog zo goed plannen en trachten in te schatten wat de gevolgen van allerlei rampen en ontwikkelingen zijn, het voornaamste is dat u nu leeft en op de eerste plaats blij bent met wat u heeft en niet met wat uw buurman meer heeft. Anders kijkt u maar naar Japan. Vandaag heb je de mooiste auto van de hele straat, morgen bestaat die straat niet meer, laat staan die auto.
Op de tweede plaats wil ik wijzen op het altijd onverwachte van rampen. Dat betekent niet alleen dat als u nog moet handelen nadat een ramp is opgetreden, u meestal te laat bent (veel Japanse aandelen zijn al fors gedaald), maar ook dat u uw voorzorgen moet spreiden. Zelfs diegene die wat goud had in zijn huisje aan de Fukushima Road 13, in Myagi, heeft dat huis en goudblokje nooit meer teruggevonden, ook niet achter die kilometerslange dijk die tegen een tsunami was gebouwd. Dus weer twee lessen uit dit rampverhaal: neem voorzorgen en spreidt uw risico’s.

Voorts valt op hoe relatief rustig de beurzen zijn gebleven.
De Japanse beurs ging natuurlijk wel 16% in twee dagen omlaag, maar verder ging al het andere in relatieve kalmte omlaag. Pas later met nucleaire dreiging en onrusten in Bahrein was er (even) sprake van paniekverkopen.

Verwachting voor Japan
Bij vorige rampen in Japan, trok de economie uiteindelijk aan. Het huidige en komende kwataal kan men als verloren beschouwen door stillegging van fabrieken en electriciteitstekorten. Maar in de maanden erna zal de activiteit van de wederopbouw het groeicijfer positief beïnvloeden. Ook zou dat gunstig uit kunnen pakken voor de rest van de wereld: zij zullen een deel van de productie van Japan overnemen.
Ik schrijf niet dat rampen goed voor een land zijn: dat heeft de econoom Bastiat al weerlegd; de welvaart gaat niet omhoog als we allemaal elkaars (winkel)ruiten ingooien. Of in dit geval: als een tsunami de hele winkelstraat wegvaagt. Bepaalde sectoren (grondverzet, bouw, beton- en staalfabricanten etc.) zullen wel extra veel werk hebben in de aankomende periode. De koersen van dat soort bedrijven zijn al aan het herstellen. Evenals de koersen van aandelen gerelateerd aan wind- of zonne-energie.

Wereldnieuws
De overige problemen in de wereld worden door de media naar de achtergrond geschoven. Maar ze zijn er natuurlijk nog wel:

• Schuldproblemen in Zuid Europese landen (europroblemen)
• Begrotingstekorten in de Verenigde Staten. ’s werelds grootste obligatiebelegger PIMCO, heeft al zijn 1,1 triljard US staatsobligaties verkocht (!). Het zou ook niet onlogisch zijn als Japan miljarden obligaties uit de VS terugtrekt om haar wederopbouw te betalen (dollarproblemen en oplopende rentes).
• Onrusten in de Noord-Afrikaanse en Arabische landen. Vooral onrust in Bahrein zou over kunnen slaan naar de belangrijke olie exporteur Saudi-Arabië. Dat zal (nog) hogere olie- en benzineprijzen tot gevolg hebben.

Kortom, ook zonder de natuurrampen in Japan is dit een turbulente periode voor beleggers.

Kopen of verkopen?
Afgelopen week waren forse koersuitslagen op de aandelenbeurzen te zien. Wat kunt u nu het beste doen? Nieuwe informatie / ontwikkelingen volgen elkaar snel op en dat heeft direct grote gevolgen voor de koersen. Nu is uiteraard niet te voorspellen of dit een goed aankoop- of juist verkoopmoment is. Wat wel vaak geldt: haastige spoed is zelden goed. Neem geen overhaastige beleggingsbeslissingen op basis van de waan van de dag. Zulke paniekacties blijken achteraf vaak verkeerd uit te pakken. Het per direct afsluiten van enkele Duitse nucleaire kerncentrales is daar volgens mij een goed voorbeeld van. Twijfelt u of u in uw (lange termijn) beleggingsportefeuille wat wijzigingen aan wil brengen? Overweeg dan om dat in geleidelijke kleine stappen te doen.

Veel succes met de beleggingen!

Beleggen in opkomende markten is “hot”. Maar diegenen die dit nog niet spannend genoeg vinden, kunnen ook beleggen in N-11 (Next Eleven) landen. Kleinere landen waarvan de economie ook fors zal gaan groeien in de toekomst. Hieronder een beknopte uitleg.

BRIC in de belangstelling…..
Al jarenlang spreekt men over de groeimogelijkheden in landen als Brazilië, Rusland, India en China. Deze vier landen duidt men ook wel aan als BRIC-landen. In deze landen zijn de jaarlijkse economische groeipercentages hoog (China 7-8%, India 5-6%), de reeds omvangrijke bevolking groeit en de welvaart neemt flink toe. Eind vorig jaar is China Japan voorbij gestreefd en staat daardoor momenteel bekend als tweede grootste economie (na de Verenigde Staten). De verwachting is dat China binnen 20 jaar de grootste economie ter wereld zal zijn.
Beleggen in deze snelgroeiende landen levert al jaren forse rendementen op en daardoor staat beleggen in deze regionen erg in de belangstelling.

….maar nu even niet
Ondanks de nog altijd zeer gunstige vooruitzichten voor de lange termijn (komende jaren), lijken fondsmanagers wereldwijd nu tijdelijk afscheid te nemen van een deel van de BRIC-beleggingen. De koersen in deze sectoren zijn ook flink gezakt sinds het begin van dit jaar.
Een van de zorgen is de hoge inflatie in de BRIC’s. De groei aldaar gaat te snel. Simpel gezegd kunnen fabrieken de vraag naar goederen niet bijhouden en zij verhogen daardoor de prijzen. Dat zorgt dat arbeiders hogere lonen gaan eisen, en dat leidt weer tot extra prijsverhogingen. Zo ontstaat een opwaartse spiraal met prijsverhogingen, wat ongunstig is voor de economische groei.
Ook de stijging van de huizenprijzen in China leidt tot zorgen over een mogelijke vastgoedbubbel. En ten slotte is er (mede door Wikileaks) de zorg over de juistheid van de Chinese groeicijfers.

Nieuwe opkomende economieën?
De landen die de BRIC landen op gaan volgen en mogelijk ook fors zouden kunnen groeien, worden aangeduid met de term Next-11. Dit zijn landen zoals Bangladesh, Egypte, Indonesie, Iran, Mexico, Nigerië, Pakistan, Filipijnen, Zuid Korea, Turkeije, en Vietnam. Zij worden door sommigen al omschreven als de beurslievelingetjes van de toekomst wat betreft opkomende landen.
Ook in deze landen wordt voor de aankomende decennia forse economische groei verwacht door de gunstige bevolkingsopbouw (geen vergrijzing), goedkope arbeidskosten en stijgende welvaart voor een groot deel van de bevolking. Deze hoge economische groei is gunstig voor de beleggers in deze economieën. Flinke winsten worden verwacht.

Hoge rendementen = hoge risico’s
Beleggers in de BRIC-landen krijgen al regelmatig forse koersuitslagen te verwerken. In het jaar 2008 daalden de koersen bijvoorbeeld met 60%. Maar de beleggers in Next-11 landen dienen rekening te houden met nog grotere koersuitslagen. Flinke dalingen zijn mogelijk, bijvoorbeeld door politieke onrust. Zo is de aandelenbeurs van Egypte bijvoorbeeld nog altijd gesloten (sinds de rellen begonnen op 27 januari) en daalden de koersen eind januari in één dag met 14%. Grote risico’s dus.
Maar zulke forse dalingen trekken ook koopjesjagers aan. Egyptefondsen zijn sinds een tijdje volop in de belangstelling. Langs de afgrond groeien nu éénmaal de mooiste bloemen……

Afgelopen week gaf beleggingsgoeroe Jim Rogers een aantal lezingen in Europa. Hieronder weer een verslag van de visie van een internationaal zeer bekende belegger.

Jim Rogers
Jim Rogers (1942) is samen met George Soros oprichter van het Quantum Fund. Dit fonds werd in 1992 bekend toen het massaal inzette op een verwachte daling van het Britse Pond. Mede door deze zet, werd deze verwachting ook werkelijkheid. Daarmee werd toen erg veel winst gemaakt.
Rogers maakte verschillende wereldreizen. Zijn laatste reis duurde drie jaar. Hij reisde samen met zijn vrouw door 116 verschillende landen en legde 245.000 kilometer af in zijn op maat gemaakte Mercedes. Over zijn reizen schreef hij verschillende, goedverkochte beleggingsboeken.

RBS presentatie in Amsterdam
Jim Rogers heeft al jarenlang dezelfde visie: beleg in grondstoffen. Ook is hij al langere tijd negatief over de vooruitzichten voor de Amerikaanse dollar, over beleggen in obligaties en over de overheid. Op dat vlak was dus weinig nieuws te verwachten. Toch leek het me interessant om zijn visie ook eens rechtstreeks uit zijn mond te horen, dus daarom heb ik vanuit Diessen een ritje naar Amsterdam gemaakt.
Royal Bank of Scotland (RBS) organiseerde de avond in de RAI te Amsterdam. Vorig jaar werd een seminar gegeven met Marc Faber. Aangezien RBS vooral producten aanbiedt gericht op grondstoffen en opkomende markten, is het niet vreemd dat ook dit jaar weer een grondstoffenexpert werd uitgenodigd. Na eerst een reclamepraatje over beleggingsproducten van RBS, kreeg de volle zaal een presentatie van Jim Rogers. Hieronder een samenvatting.

Visie van Rogers
Tijdens zijn verhaal maakte Rogers duidelijk dat er een verschuiving komt van de economische wereldmacht. De 19e eeuw was voor Groot-Brittannië, de 20e eeuw was de tijd van de Verenigde Staten en de 21e eeuw zal de tijd van China worden. In 2007 verhuisde hij daarom van New York naar Singapore, vooral om zijn dochtertjes (2 en 7 jaar) goed voor te bereiden op een leven waarin China de nieuwe wereldmacht is. Beide dochters spreken inmiddels vloeiend Chinees.
Er zal nog een verschuiving komen: landbouw zal belangrijker worden door voedseltekorten. In de toekomst zullen niet de bankiers, maar juist boeren rondrijden in dure Lamborghini’s, aldus Rogers.
Door een onbalans tussen vraag en aanbod zullen de komende jaren grondstofprijzen verder stijgen. Toen koper flink in prijs steeg, was er niet veel aan de hand. Maar nu ook de voedselprijzen fors stijgen, gaan mensen de straat op. De onrusten in Tunesië en Egypte zijn dan ook nog maar het begin. Ook in andere landen en werelddelen zal onrust ontstaan.
Als meest aantrekkelijke beleggingscategorie tipte Rogers uiteraard grondstoffen aan. Als specifiek voorbeeld noemde hij rijst, omdat de prijs hiervan relatief sterker is gedaald. Hij is negatief over Amerikaanse staatsobligaties in verband met de gigantische overheidsschulden.

Informatie
Meer informatie en een videoverslag is te vinden via onderstaande links:
www.rtlz.nl/rogers
www.rbs.nl
http://www.telegraaf.nl/dft/nieuws_dft/8866470/__Grondstoffen_zijn_nu_de_beste_belegging__.html

Mail naar vanDal@invest.nl voor een kopie van het uitgebreide verslag dat ik naar mijn collega’s stuurde.

Bij beleggen wordt vaak gedacht aan 55-plussers. Toch is beleggen juist ook erg interessant voor kinderen door het rente op rente effect. Hieronder een uitleg met een simpel rekenvoorbeeld.

Interessante doelgroep
Op beleggingsbijeenkomsten, zoals regelmatig gehouden in o.a. hotel Gilze-Rijen, maar ook bij wat grotere beleggersevenementen zoals de Dag van het Aandeel, blijken vooral veel 55-plussers rond te lopen. Deze mensen hebben, na een carrière met jaarlijkse loonstijgingen of na de opbouw van een eigen bedrijf, vaak vermogen “over” zodra de kinderen het huis hebben verlaten. Zij zijn dan ook een interessante doelgroep voor banken en vermogensbeheerders.

Beleggen ook interessant voor kinderen
Het nadeel dat deze 55-plussers hebben, is dat ze slechts een beperkte tijdspanne hebben om hun vermogen aan te laten groeien. Kinderen daarentegen hebben nog alle tijd van de wereld. Zij kunnen nog volop profiteren van hetgeen door Albert Einstein het “Achtste Wereldwonder” werd genoemd, namelijk het rente op rente effect. Hieronder een rekenvoorbeeld ter verduidelijking.

Goede start
Stel dat u uw (klein)kind direct bij de geboorte 750 euro zou schenken. De volgende twee verjaardagen schenkt u ook telkens 750 euro. U spreekt (later) met uw kleinkind af dat dit vermogen pas gebruikt mag worden als de kleine hummel straks op 70-jarige leeftijd met pensioen gaat. Als op een inflatiebestendige manier wordt belegd met een rendement van 7% op jaarbasis, dan zal deze storting van drie keer 750 euro aangroeien tot 224.358 euro. Met slechts een beperkte storting kunt u voor uw (klein)kind dus direct al een deel van het toekomstig pensioen veilig stellen.

Starten op latere leeftijd
Stel nu dat bovenstaande niet wordt uitgevoerd. Uw (klein)kind gaat dan (hopelijk) op zijn 25e sparen voor het pensioen. Om hetzelfde bedrag te verkrijgen moet dan echter 45 jaar lang jaarlijks 750 euro gestort worden in de pensioenpot. Er zijn dus 45 stortingen nodig in tegenstelling tot de 3 stortingen bij de start bij geboorte. Als pas op het 35e jaar gestart wordt, is jaarlijks zelfs meer dan het dubbele (1625 euro) benodigd voor een zelfde pensioenvermogen.

Nu zullen de gesprekken op de kleuterschool misschien wel over (de) knikkers gaan, maar sparen voor pensioen is dan, net als de daaropvolgende 30 jaren, nog geen punt van zorg. Wel jammer natuurlijk. Want doordat pas op latere leeftijd gestart wordt, is het veel zwaarder om een mooi pensioen op te bouwen. De voordelen van exponentiële groei (rente op rente) worden dan veel minder lang benut.

Overweegt u om uw (klein)kinderen een financieel duwtje in de rug te geven? Overweeg dan eens om bovenstaande constructie in de praktijk te brengen. Zo heeft u ook alvast een hobby voor uw eigen oude dag. En dan zie ik u wellicht nog rondlopen op een bijeenkomst voor beleggers…..

Indien u een vraag heeft over een specifiek beleggingsproduct of over een bepaald onderwerp, dan hoor ik graag van u via vanDal@invest.nl.

Vlak na de jaarwisseling wordt vaak vooruitgeblikt. Wat kunnen we aankomend jaar verwachten? Het nieuwe beursjaar ging flitsend van start. Is dat een voorbode voor de rest van het beleggingsjaar?

Flitsende start
De eerste handelsdag van 2011 steeg de Amsterdamse beursindex (AEX-index) met maar liefst 1,49%. Op de voorpagina van het Financieele Dagblad was afgelopen maandag te lezen dat 2011 het jaar van het aandeel zal worden. Alle zakenbanken en vermogensbeheerders lijken het erover eens: aandelen gaan in het aankomende jaar stijgen. Gemiddeld wordt op een stijging van 5 tot 20% gerekend. Het is twijfelachtig of het gunstig is dat momenteel iedereen positief lijkt te zijn. Vaak is dat juist een goede “contra-indicator”. Zodra op de voorpagina’s en op het journaal wordt gemeld dat records doorbroken worden en dat iedereen positief (of negatief) is, dan is vaak de top (respectievelijk bodem) bereikt.

Voorspellingen
Wat we in 2011 daadwerkelijk op de markten zullen zien? Wie het weet mag het zeggen (ik hoor het graag van u). Rond de jaarwisseling produceren allerlei analisten weer overtuigend hun lijstjes met favoriete aandelen of sectoren. Een bekend voorbeeld is de Nieuwsuur (voorheen Nova) Top 5. Een aantal bekende beursanalisten noemt vijf aandelen die in 2011 goed zullen presteren. En vervolgens worden er ook willekeurig vijf aandelen geselecteerd. Ook dit jaar werd deze circusact letterlijk en figuurlijk weer opgevoerd. Ik schreef in januari vorig jaar al dat ikzelf de keuze voor “het” goede aandeel niet zo belangrijk vind (zie het artikel “Over pijltjes gooiende apen”). Belangrijker is een goede spreiding over aandelen, obligaties en grondstoffen.

Niet nodig om de toekomst te voorspellen
Econoom Jaap van Duijn, voormalig topman van Robeco, beschreef het passend in zijn column van afgelopen week: als hem gevraagd wordt wat het beste aandeel, of de beste beurs, of de beste beleggingscategorie voor 2011 gaat worden, weet hij niet te antwoorden. “Je hebt als belegger, met de kennis van nu, een vermoeden van welke kant het in 2011 op kan gaan, maar dat is wat anders dan een idee hebben van het niveau van een beursindex op de laatste dag van het jaar”, aldus Jaap van Duijn.
Volgens mij kan een belegger vooraf niet weten hoe een jaar uit zal pakken. Gelukkig hoeft hij zich met die vraag ook helemaal niet bezig te houden om toch een heel goed beleggingsresultaat te behalen. Al naar gelang economieën en beurzen zich ontwikkelen, kan hij zijn portefeuille op ieder moment overeenkomstig zijn dan actuele inzichten inrichten en aanpassen.

Antwoord op vragen
In mijn vorige artikel heb ik beschreven wat ik momenteel het meest waarschijnlijke scenario acht met betrekking tot de economische ontwikkelingen. In de loop van 2011 zal blijken of dit jaar daadwerkelijk de groei van de wereldeconomie doorzet, of de Chinese economie (en daardoor de Chinese aandelenmarkt) gaat crashen, of het schuldenprobleem in de eurozone nu (voorlopig) is opgelost, of men in de Verenigde Staten ook een dergelijke schuldenproblematiek kan doorstaan, of grondstofprijzen en voedselprijzen nog verder doorstijgen, of de huizenmarkt (wereldwijd) weer aantrekt of de rente (fors) op gaat lopen en of aandelen inderdaad een goede belegging zijn gebleken.

Dit jaar zal iedere twee weken hier in de Deusone weer een artikel verschijnen met daarin meer informatie over beleggen of aanverwante zaken. Zodra ik de antwoorden op bovenstaande vragen weet, zal ik ze in de artikelen behandelen. Indien u een vraag heeft over een specifiek beleggingsproduct of over een bepaald onderwerp, dan hoor ik graag van u via vanDal@invest.nl.

Ter afsluiting wil ik iedereen een voorspoedig (beleggings-) jaar toewensen!

Nieuwsuur Top 5 en vooruitzichten 2011: http://beta.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1030750

De AEX-index heeft een groot deel van het jaar rond hetzelfde niveau heen-en-weer bewogen. Pas in de afgelopen maand is een eindspurt ingezet waardoor het rendement sinds het begin van het jaar boven de 6% uitkomt. Toch was 2010 een spannend jaar voor beleggers. Nu het einde van het jaar nadert, is het weer tijd voor een terugblik op het beleggingsjaar 2010 en om alvast vooruit te kijken naar 2011.

Nog niet ten einde
Het beleggingsjaar is nog niet ten einde. Pas op vrijdagmiddag 31 december worden de beurzen (wel iets eerder dan normaal) gesloten. Tijdens de laatste dagen van het jaar wordt er door grote professionele partijen echter vrijwel niet meer in aandelen etc. gehandeld. Het aantal aandelen dat gedurende deze dagen aan- en verkocht wordt, is dan ook beduidend lager dan normaal. Er komt ook vrijwel geen belangrijk bedrijfsnieuws meer naar buiten rond deze dagen. Voldoende tijd dus om alvast de balans op te maken wat betreft de ontwikkelingen van afgelopen jaar en de verwachtingen voor de aankomende tijd.

Hoogtepunten
In 2010 kregen beleggers te maken met 2 Europese schuldencrises (voorjaar: Griekenland, herfst: Ierland), de angst voor een nieuwe economische terugval (“dubbele dip”), een inderhaast opgetuigd Europees noodfonds van honderden miljarden en de Centrale Bank van Amerika (Federal Reserve) die zich genoodzaakt zag om voor de tweede keer een krachtige slinger te geven aan de geldpers. Dit alles zorgde voor flinke bewegingen op de wereldwijde financiële markten.

Rendementen
De Nederlandse AEX-index steeg dit jaar met iets meer dan 6% in waarde. De 50 topbedrijven uit Europa daalden enigszins in waarde (-3%). Aandelenindices uit Amerika zoals de Dow Jones index en de S&P-500 index, stegen respectievelijk 10,5% en 12,5%. De aandelenkoersen van bedrijven uit Brazilië, Rusland, India en China (BRIC) deden het (wederom) beter met een gemiddeld resultaat van meer dan 20%.
Beleggingen in grondstoffen rendeerden ook dit jaar weer erg goed. Afgaande van een samengestelde index waarin de prijzen van 19 grondstoffen verwerkt zijn, zijn de prijzen afgelopen jaar met meer dan 18% gestegen. In voorgaande artikelen heb ik al enkele hoogvliegers behandeld. De stijging van de goudprijs (+37% in euro’s) heeft afgelopen jaar bijvoorbeeld vaak het nieuws gehaald. Verschillende andere grondstoffen stegen echter veel meer in prijs.
Door zorgen om de euro, was het in het jaar 2010 ook rendabel om geld in andere munteenheden aan te houden. Door een belegging in Australische dollars zou bijvoorbeeld 22% extra rendement behaald zijn. Met Zwitserse Franc zou dat 19,1% zijn geweest en met Amerikaanse dollars 9,5%.
Afgelopen jaar waren er dus voldoende mogelijkheden om de beleggingsportefeuille te laten groeien.

Vooruitblik
Wat zal het nieuwe jaar ons gaan brengen? Het is natuurlijk onmogelijk om de toekomst te voorspellen, maar hieronder toch mijn verwachtingen wat betreft het (in mijn ogen) meest waarschijnlijke scenario.
Door harde ingrepen van overheden en centrale banken is een wereldwijde recessie voorkomen. Het voorzichtig ingezette herstel zal volgend jaar doorgezet worden. Dit herstel zal wel moeizaam verlopen omdat consumenten, bedrijven en overheden hun schulden af zullen (moeten) bouwen en daardoor minder uit kunnen geven. Vooral opkomende markten (die minder schulden hebben dan de Westerse landen) zullen de aanjager zijn van de wereldeconomie.
Aandelen zullen van deze ontwikkelingen profiteren. Extra koersstijgingen zitten nog in het vat omdat aandelen nog altijd aantrekkelijk gewaardeerd zijn op basis van koers-/winstverhoudingen.
De hoge groei in opkomende markten jaagt de vraag naar grondstoffen verder aan. Daarnaast is door de stimuleringsmaatregelen van de Federal Reserve (en de hoeveelheid geld die dat kost) de dollar verzwakt. Dit drijft prijzen verder op omdat grondstoffen in dollars worden genoteerd. En tenslotte zijn tijdens de crisis investeringen in winning van en exploratie naar grondstoffen gedeeltelijk uitgebleven. Daardoor kan krapte ontstaan met extra prijsopdrijvend effect.
Door stijging van grondstofprijzen en aantrekkende economie zal de inflatie oplopen, met als gevolg dat de rente (geleidelijk) verhoogd zal worden. Dit is nadelig voor beleggingen in (langjarige) obligatieleningen.

Kortom: vooruitzichten voor aandelen en grondstoffen zijn positief. Wat betreft obligatiebeleggingen ben ik minder positief.
Een groot risico waarop gelet dient te worden: afgelopen jaar was er volop aandacht voor Griekenland, Ierland en Portugal in verband met de schuldposities van deze landen. Als deze aandacht zich verplaatst naar Amerika of het Verenigd Koninkrijk, dan zal dat (zeer) negatief zijn voor de aandelenbeleggingen (maar juist goed voor de grondstoffen).

Bewust van risico’s
In het jaar 2011 zal het pensioenregister ingevoerd worden. Daarmee krijgt iedereen meer en betere inzage in het opgebouwde pensioen. Meer inzicht in de pensioenopbouw zorgt hopelijk ook voor meer bewustwording met betrekking tot risico’s zoals (hoge) inflatie en onafwendbare besparingen op overheidssteun en pensioenen. De noodzaak om zelf te zorgen voor een (extra) appeltje voor de dorst zal dan waarschijnlijk duidelijker zichtbaar worden.
Er zijn daarvoor verschillende manieren. Het “veilig” sparen op de spaarrekening bij de bank levert, na verrekening van inflatie en vermogensbelasting, gegarandeerd een verlies op van 2%. Bij een goed gespreide beleggingsportefeuille heeft u uiteraard ook kans op verlies. Maar er zijn ook kansen op een aantrekkelijk rendement. Win deskundig advies in bij verschillende partijen voor meer informatie over de mogelijkheden.

Vanaf deze plek wil ik u fijne feestdagen en een gelukkig en ook succesvol 2011 toewensen!

Ik verneem graag uw mening over de “Beleggingsklok”-artikelen van afgelopen jaar. Berichten of vragen zie ik graag tegemoet via vanDal@invest.nl.

Op de terugweg naar Spanje, werkt Sinterklaas zijn financiele administratie bij. Na het opmaken van de balans, blijkt het jaar 2010 ook voor de Sint en zijn team een financieel lastig jaar.

Meer uitgaven
Rekenpiet heeft berekend dat er dit jaar meer uitgegeven is aan Sinterklaas cadeaus. Terwijl in het jaar 2009 minder uitgegeven werd dan het jaar daarvoor, werd dit jaar weer een recordomzet door winkels en supermarkten behaald. Sint en zijn pieten kochten dit jaar ook weer veel via internet. Afgaande op de uitgaven voor Sinterklaas, heeft de economie zich dus weer herpakt na de crisis.

Duurdere chocoladeletters
Nog een tegenvaller voor de Sint: een belangrijke ingrediënt voor chocoladeletters is flink duurder geworden. Sinds eind november is de prijs van cacao op de wereldmarkt namelijk met bijna 10% gestegen. Niet omdat de goedheiligman in de laatste week voor zijn verjaardag nog een flinke voorraad opkocht voor de chocoladeletterproductie. Oorzaak van de stijging was de uitslag van de presidentsverkiezingen in Ivoorkust. Ivoorkust is de belangrijkste exporteur van cacao en is goed voor een derde deel van de wereldwijde productie van het goedje. In dat land is nu politieke onrust ontstaan omdat beide deelnemers van de presidentsverkiezing claimen dat zij de rechtmatige president van het land horen te zijn. Gevreesd wordt dat de onrust zal zorgen voor een lagere cacaoproductie en uiteindelijk zelfs tekorten op de wereldmarkt.

Duurdere pepernotenproductie
In een eerder artikel (september: Graantje meepikken) beschreef ik al dat de prijs van tarwe wereldwijd gestegen was door tegenvallende oogsten. Sindsdien is de prijs nog wat verder opgelopen. De afdeling pepernotenproductie had dit jaar dus te maken met hogere kosten. Ook de inkooppiet van de afdeling suikergoed had slecht nieuws. Sinds vorig jaar december is de prijs van suiker met maar liefst 32% gestegen.

Financiële problemen
Sinterklaas heeft afgelopen jaren financieel gezien al verschillende problemen te verwerken gekregen. Zo werd zijn kasteel in Spanje flink minder waard na het knappen van de vastgoedbubbel aldaar. Hij moest eerder dit jaar nog vrezen voor zijn spaargeld toen de banken in Spanje op het randje van faillissement verkeerden. En nu heeft hij dus weer te kampen met hogere grondstofprijzen.

Beleggingspiet
Hopelijk heeft de Sint een slimme beleggingspiet in dienst. Met een belegging in grondstoffen zou afgelopen jaar namelijk juist geprofiteerd zijn van de stijgende prijzen voor o.a. graan, cacao en suiker. Die beleggingspiet zal Sinterklaas ook wijzen op de recordniveau van de goudprijs. De massief gouden staf van Sinterklaas is sinds het begin van dit jaar namelijk met 37% in waarde gestegen (in euro’s). En deze gouden staf kan komend jaar makkelijk nog meer waard worden als de Amerikaanse Centrale Bank en de Amerikaanse overheid voor Sinterklaas blijven spelen. De almaar oplopende schulden waarmee zij de huidige stimuleringsmaatregelen financieren, wakkeren wereldwijd de vraag naar goud aan. Meer daarover in een volgend artikel.

Heeft u een vraag over beleggen? Mail dan naar vanDal@invest.nl. Wellicht is uw vraag ook interessant voor anderen.

Vorige keer werd uitgelegd dat het belangrijk is om uw vermogen op de juiste manier te verdelen over de verschillende beleggingscategorieën. Dit keer meer uitleg over deze verschillende beleggingsmogelijkheden.

Beleggingscategorieën
Als men wil gaan beleggen, kan men in hoofdlijnen kiezen uit beleggen in aandelen, obligaties, grondstoffen, liquiditeiten, vastgoed en hedgefunds. Er zijn nog meer categorieën te benoemen en binnen deze groepen zijn ook weer subcategorieën te benoemen. In dit artikel beperk ik me echter tot de belangrijkste en bekendste mogelijkheden. Iedere beleggingscategorie heeft eigen kenmerken en risico’s. Ook zijn de prijzen van iedere beleggingscategorie op hun eigen manier afhankelijk van bepaalde grootheden zoals rente en economische groei. Zo bewegen de prijzen van obligaties vooral op (verwachtingen m.b.t.) renteschommelingen. En prijzen van aandelen bewegen vooral op basis van (verwachtingen m.b.t.) de economische situatie.

Aandelen
Als u aandelen aankoopt, dan wordt u in feite mede eigenaar van het betreffende bedrijf. De vergoeding die u ontvangt (dividend), is afhankelijk van de winst die het bedrijf heeft gemaakt. Verder is er rendement te behalen als het bedrijf (en dus ook uw kleine stukje daarvan) meer waard wordt.
Als het bedrijf failliet gaat, dan bent u als mede eigenaar als laatste aan de beurt om geld terug te krijgen. Vaak blijft er bij een faillissement niets over voor de eigenaren, dus dan bent u al uw geld kwijt.
De prijs van het aandeel gaat omlaag als er nieuws uitkomt dat (volgen de verwachtingen) slecht is voor het bedrijf. Goed nieuws zorgt voor het tegenovergestelde effect.

Obligaties
Als u in obligaties gaat beleggen, leent u in feite geld uit aan een bedrijf of aan een overheid. De vergoeding die ontvangen wordt (couponrente) wordt vooraf afgesproken, net als het moment dat de lening weer wordt terugbetaald (uiteraard zijn hier uitzonderingen op).
De hoogte van de vergoeding is o.a. afhankelijk van tijdsduur tot terugbetaling, financiële situatie van diegene aan wie u het geld leent en het algemene renteniveau.
Als u geld uitleent aan een onbekend bedrijf dat op het randje van faillissement verkeert, dan zult u een hogere rentevergoeding willen ontvangen, dan in het geval u uw geld uitleent aan bijvoorbeeld de Nederlandse overheid. Als het bedrijf of de overheid waaraan u geld uitgeleend heeft namelijk failliet gaat, dan krijgt u mogelijk niet uw volledige geldbedrag terugbetaald. U staat wel eerder in de rij met schuldeisers dan bijvoorbeeld de aandeelhouders. Daardoor zijn obligaties vaak minder risicovol dan aandelen.
De prijs van uw obligatielening kan tot het moment van aflossing wel degelijk bewegen. Bij tussentijdse verkoop kan het dus zo zijn dat u minder terugkrijgt dan het bedrag dat u geïnvesteerd heeft. Dat is vooral zo in het geval van een stijging van het algemene renteniveau.

Grondstoffen
Beleggen in grondstoffen is al jarenlang erg populair. Het gaat dan om beleggingen in tastbare materialen zoals ijzererts, goud, graan, koffie, cacao, ingevroren sinaasappelsap enzovoort.
De prijzen van deze goederen bewegen door veranderingen in vraag en aanbod. Bij een goede koffiebonenoogst (en dus extra veel koffiebonen), zal de prijs van koffiebonen dalen. Bij tegenvallende graanopbrengsten (schaarste op de graanmarkt), stijgt de graanprijs. De vraag naar goederen is grotendeels afhankelijk van de economische activiteit. Als het goed gaat met de economie, dan zijn er meer grondstoffen nodig. Grote kans dat in dat geval de prijzen stijgen. Maar ook weersinvloeden hebben grote invloed op de prijzen van grondstoffen.

Juiste mix
Het blijkt onmogelijk om vooraf met zekerheid aan te duiden welke van bovenstaande categorieën het in de aankomende periode beter zal gaan doen. Daarom is het vaak beter om in alle categorieën een beetje te beleggen. Op die manier kan een stabieler en hoger resultaat behaald worden.

Twijfelt u of de beleggingen die u heeft (op uw beleggingsrekening, maar ook binnen uw beleggingsverzekering of -hypotheek) wel optimaal aansluiten bij uw financiële situatie? Vraag dan om een “second opinion” bij uw bank/adviseur (of bij diens concurrent). Wellicht laat u onbedoeld veel mogelijkheden op rendement onbenut of is de risicospreiding niet optimaal. Een “second opinion” is (via internet) vaak gratis aan te vragen.

Wilt u meer informatie over zelf beleggen? Mail dan naar vanDal@invest.nl. Wellicht is uw vraag ook interessant voor anderen.